Hài “nhảm” của Châu Tinh Trì?

Nhắc đến Châu Tinh Trì, chắc hẳn chúng ta đều nghĩ ngay đến Vua Hài Hồng Kông với thể loại hài mà chúng ta vẫn quen miệng gọi là hài nhảm. Nhưng liệu hài của Châu Tinh Trì có thật sự là hài nhảm? Thể loại hài của anh thật sự là gì? Hãy cùng Những quả nho thối tìm hiểu về thể loại hài của Châu Tinh Trì, một thể loại hài đậm chất Hồng Kông: Hài Mo Lei Tau.

Hài Vô Li Đầu – Mo Lei Tau

1/ Tên gọi

Mo Lei Tau: là một loại hình hài kịch phổ biến của HongKong thế kỷ 20. Mo Lei Tau bắt nguồn từ cụm từ Mo Lei Tau Gau trong tiếng Quảng Đông, dịch nghĩa đen có nghĩa là “Không thể phân biệt đầu đuôi” hay thường được hiểu là “bắt nguồn từ không nơi nào cả” hay “Không có nghĩa gì cả”.

Mo (Mou4) có nghĩa là “Không”

Lei (Lei4): chia (li)

Tau (Tau4): Đầu

Gau (Gau1): Đuôi (Đồng thời có phát âm giống từ có nghĩa là Dương Vật)

Chính vì phát âm của từ Gau nên không được sử dụng trong tên gọi của thể loại Hài này.

Người HongKong cũng có cụm từ “gau mmm daap baa” hay Cửu không theo Bát có nghĩa là 9 không theo sau 8 để biểu đạt ý của thể loại hài này là chi tiết sau thường không hề liên quan gì đến chi tiết trước và cảm giác như là nó xuất hiện từ một nơi nào đó không liên quan đến bối cảnh.

2/ Nguồn Gốc

Từ cuối những năm 70, thể loại hài kịch này đã xuất hiện trong các bộ phim của Hui Brothers, sau đó phát triển thêm nhờ Thành Long với những hành động hài và phát triển nhất nhờ Châu Tinh Trì. 

Châu Tinh Trì là người được mệnh danh là vua hài HongKong là người đóng góp quan trọng đối với thể loại hài này, trên poster phim của anh bạn có thể bắt gặp dòng chữ Mo Lei Tau (無厘頭). Tuy vậy cùng với việc tuổi đời ngày càng già hơn, các phim của anh cũng ít dần theo lối hài này mà thay vào đó nhiều sự thật được đưa vào hơn, tiếng cười cũng có ý nghĩ thâm sau hơn. Từ các bộ phim như Đội bóng thiếu lâm (Shaolin socer), Tuyệt định Kungfu (Kungfu hustle) lối hài Mo Lei Tau đã ít dần.

3/ Đặc trưng

Đặc trưng nhận dạng của thể loại hài này là sự nhanh của các chi tiết (Cả lời nói và hành động). Các chi tiết hài rất vô lý (Nonsensical), thường nhân vật phá vỡ bức tường thứ 4 (giao tiếp nói thẳng với camera, khán giả xem phim) và đặc biệt là sử dụng rất nhiều chơi chữ trong tiếng Quảng.

Hãy cùng phân tích một vài chi tiết từ các bộ phim của Châu Tinh Trì để hiểu rõ hơn về thể loại này và tại sao nó khó để có thể dịch ra ngôn ngữ khác.

a/ Ngôn ngữ: 

-Only You, bài hát hiện đại được Đường Tăng hát để thể hiện tình cảm quan hệ của Đường Tăng và Ngộ Không như tình cảm trai gái không thể tách rời dù rằng Đường Tăng nhiều khi có lắm lời 

Lời bài hát:

Only you, là có thể đưa ta đi thỉnh kinh

Only you, là có thể giết yêu ma quỷ quái

Only You, có thể bảo vệ ta

Để bọn yêu ma không thể ăn thịt ta

Chỉ có con mới mạnh như vậy thôi

Only you, đừng bảo sư phụ lắm lời

Hãy đeo vòng vào đi con

Đừng sợ cái chết

Đừng sự gian khổ, sư phụ hiểu

Cố hết sức, nếu vẫn sợ thì ta sợ cùng nhau

Nam mô a di đà phật

Bạn có thể thấy qua lời bài hát, nó biến một Đường Tăng từ một vị anh hùng trong đời tác phẩm Tây Du Ký trở thành như chỉ là một anh “Hùng” nào đó chúng ta quen ngoài đời. Châu Tinh Trì đã con người hóa Đường Tăng, khiến nhân vật này trở nên dễ gần hơn, giống người thường hơn, từ đó hài hước hơn. Hài là nghệ thuật kể sử thật, đặc biệt là sự thật về con người.

– Nhưng câu nói không hợp lý về chi tiết hay bối cảnh với những câu nói trước nhưng lại rất chí lý. Bạn có thể ngẫm ra bao nhiêu là triết lý làm người từ những câu nói tưởng như vô lý này.

Tôi nói cho mọi người biết, bí quyết cưa gái chỉ có 2 chữ thôi…. Đẹp trai.

Ngày xưa có Quan Vân Trường chăm chú chơi cờ để cạo xương chữa bệnh, nay có 007 ta xem phim con heo để lấy đạn. 

Sinh tôi ra chỉ là tác dụng phụ, chủ yếu là ông bà hưởng thụ quá trình sản xuất thôi.

Cho dù là giấy vệ sinh thì cũng đều có tác dụng của nó.

Đĩ cũng có đĩ yêu nước.

Anh có quyền im lặng hoặc những gì anh nói tôi coi như là anh không có nói.

Có người đi vệ sinh rồi dội nước, có người dội rồi mới đi, có người đang đi dội rồi lại tiếp tục đi tiếp, đó chính là tâm lý học.

Với hài Mỹ thì các chi tiết không bình thường (unusual) xuất hiện tuy nhiên nó vẫn mang một phần sự thật rất lớn do vậy nó vẫn hợp lý trong khi các câu nói trong phim Châu Tinh Trì thì không hề hợp lý như thể người nói không để ý đoạn trước vậy, chính vì thể nó tạo ra tiếng cười do sự ngạc nhiên. Tuy là thế nhưng mà cả câu lại mang một ý nghĩa sự thật nhất định, một chân lý nào đó, do đó vẫn tạo được tiếng cười sâu sắc mà không hề nhảm nhí. Phong cách hài này có thể dễ nhận thấy khi ứng tác do phải nghĩ ra trong thời điểm đấy nên thường nó sẽ không có lý mấy, tuy nhiên nếu người ứng tác có thể có logic để hợp lý hóa nó sau này thì lại rất sâu sắc.

Ví dụ: Nếu chim ỉa vào đầu mang lại may mắn thì phải nhất định tăng xác xuất để chim ỉa vào đầu lên từ việc đi lại quanh khu vực nhiều chim, phun thuốc sổ lên những câu rau gần đó để chim ăn sâu thì dễ đi, đứng in như tượng vì chim thích ỉa ở đó…

Hài kịch được đo bằng 2 yếu tố: Sự thật và Sự lạ. Một chi tiết càng lạ thì càng buồn cười, tuy vậy nó sẽ dễ bị lố, còn càng nhiều sự thật thì độ cười càng thâm sâu, tuy vậy nó sẽ dễ bị nhàm. Kết hợp được 2 yếu tố một cách phù hợp sẽ tạo ra chi tiết hài. Hài của Châu Tinh Trì, mới xem qua thì cảm giác nhiều chi tiết lạ, tuy nhiên nếu xem kỹ và để ý thì các chi tiết này đều rất gần gũi, thật ngoài đời, nên Châu Tinh Trì hài không hề nhảm mà còn rất thâm sâu. Có thể nói ông đã biết vận dụng tài liệu biến hóa của ngôn ngữ và sự quan sát để biến hài nhảm thành hài xịn.

Do điển hình của thể loại này là việc chơi chữ Quảng Đông, vậy nên khi để muốn tiếp cận với khán giả Đại lục hay quốc tế thì các chi tiết hài này đã giảm đi

b/ Hành động: 

– 18 Người đồng thiếu lâm đánh người như du côn ngoài chợ

– Vua Phá Hoại, đánh nhau nhưng mà người bên ngoài ném cả vũ khí vào trong, đọc truyển trưởng, truyện cấp 3 khi bình luận đánh nhau thuộc lời nói ở trên.

4/ Ảnh hưởng đến văn hóa HongKong

Cụm từ “Mo Lei Tau” hiện tại được dùng không chỉ để diễn tả một thể loại nghệ thuật hài mà còn để diễn tả một trào lưu của đầu thập niên 90 tại HongKong. Ý chỉ việc cố ý đưa những sự vật hiện tượng hoàn toàn chẳng liên quan gì tới nhau nhưng lại được kết hợp một cách kỳ diệu tạo ra sự thú vị và vô cùng hài hước. Vô li đầu đã trở thành một trào lưu đặc biệt phổ biến trong giới trẻ HongKong đầu những năm 90, mà một trong những “thủ phạm” tiên phong khơi mào của việc lan truyền trào lưu này, chính là Châu Tinh Trì. Mo lei tau trở thành một cách nói của những người trẻ HongKong giai đoạn này vì nó tạo nên nét riêng biệt cho họ khi đây là giai đoạn HongKong trả về Trung Quốc nên người HongKong được coi là không phải bản xứ đối với cả Anh Quốc và Trung Quốc. Nó góp phần tạo ra tiếng nói cho giới trẻ HongKong.